Opublikowano: 2023 r. | Ostatnia aktualizacja: maj 2026 r.

Komórki HeLa: historia, proces sądowy i ugody

Historia komórek HeLa jest głęboko powiązana z życiem Henrietty Lacks, kobiety, której komórki raka szyjki macicy stały się źródłem pierwszej nieśmiertelnej linii komórkowej człowieka. Komórki te zostały pobrane przez naukowców ze szpitala Johns Hopkins Hospital podczas jej leczenia w 1951 roku, bez jej wiedzy i zgody, co stanowiło znaczący, choć kontrowersyjny kamień milowy w badaniach medycznych. Ta historia została w fascynujący sposób przedstawiona w książce „Nieśmiertelne życie Henrietty Lacks”, która bada wpływ komórek HeLa na naukę oraz kwestie etyczne związane z brakiem zgody. Historia komórek HeLa i Henrietty Lacks rzuca światło na nieoceniony wkład tych komórek w liczne przełomy naukowe, jednocześnie podkreślając ważne kwestie etyczne w badaniach medycznych.

Kalendarium wydarzeń

Rok

Wydarzenie

1951

W szpitalu Johns Hopkins u Henrietty Lacks zdiagnozowano raka szyjki macicy. Pobrano próbkę jej komórek nowotworowych bez jej wiedzy i zgody.

Luty 1951

Dr George Gey odkrywa, że komórki Lacks można utrzymać przy życiu i hodować w nieskończoność, nadając im nazwę komórki HeLa.

1952–1953

Komórki HeLa odegrały kluczową rolę w opracowaniu szczepionki przeciwko polio przez Jonasa Salka.

Lata 50. i 60.

Wykorzystanie komórek HeLa rozszerza się na wiele obszarów badań biomedycznych.

Lata 70

Powszechne stosowanie komórek HeLa prowadzi do zanieczyszczenia innych linii komórkowych, co budzi poważne obawy.

1973

Rodzina Lacks dowiaduje się o istnieniu komórek HeLa, gdy naukowcy proszą o próbki krwi.

Lata 80. i 90.

Nasilają się debaty etyczne dotyczące wykorzystania komórek HeLa, skupiające się na kwestiach zgody, prywatności i uznania rodziny Lacks.

2010

Rebecca Skloot publikuje książkę „Nieśmiertelne życie Henrietty Lacks”, zwracając uwagę opinii publicznej na tę historię i kwestie etyczne.

2013

NIH uzgadnia z rodziną Lacksów, że umożliwi kontrolowany dostęp do danych genomowych komórek HeLa, uznając ich wkład.

Osobista historia Henrietty Lacks

Henrietta Lacks, urodzona jako Loretta Pleasant, przyszła na świat 1 sierpnia 1920 roku. W młodości pracowała jako plantatorka tytoniu oraz zajmowała się zwierzętami i ogrodem. Porzuciła naukę w szóstej klasie, aby wesprzeć swoją rodzinę.

Po śmierci matki Henrietta zamieszkała ze swoim dziadkiem ze strony ojca. W 1941 roku poślubiła Davida „Day” Lacksa i przeniosła się do Turner Station w stanie Maryland, gdzie urodziło się ich pięcioro dzieci. Kilka miesięcy po urodzeniu piątego dziecka Henrietta zaczęła odczuwać niepokojące objawy, w tym bolesny guzek szyjki macicy i krwawienie z pochwy. Zwróciła się o pomoc medyczną do szpitala Johns Hopkins, który w tamtym czasie leczył czarnych pacjentów wyłącznie na oddzielnych oddziałach.

Odkrycie i leczenie

Dr Richard Wesley TeLinde, kierownik oddziału ginekologii w szpitalu, był krytykowany za szerokie pobieranie tkanek od pacjentek z wczesnym stadium raka szyjki macicy w celu zbadania przebiegu choroby. Dr George Gey, kierownik badań nad tkankami, wykorzystał te tkanki do stworzenia pierwszej w laboratorium nieśmiertelnej linii komórek ludzkich, co wynikało z jego zainteresowania przeżywalnością komórek w warunkach laboratoryjnych. Tymczasem 5 lutego 1951 roku Henrietta Lacks przeszła biopsję, która ujawniła duży, złośliwy guz szyjki macicy. Leczenie za pomocą lamp radowych doprowadziło do bezpłodności, skutku ubocznego, o którym nie została poinformowana i którego prawdopodobnie by odmówiła. Pomimo leczenia rak postępował i zmarła 4 października 1951 r.

Nieświadoma tego Lacks, próbki tkanek pobrane podczas jej leczenia bez jej zgody doprowadziły do odkrycia komórek HeLa, pierwszych komórek ludzkich, które rosły w nieskończoność w hodowli.

Świadoma zgoda

W latach 50. XX wieku powszechną praktyką, zwłaszcza w Johns Hopkins, było pobieranie próbek tkanek od pacjentów, w tym od osób z rakiem szyjki macicy, bez ich zgody lub wiedzy, ponieważ nie istniały ustalone protokoły wymagające zgody pacjenta na takie praktyki. Obecnie procedury świadomej zgody są znacznie bardziej rygorystyczne, obejmują różne metody, takie jak zgoda elektroniczna, ustna lub pisemna, i muszą zawierać szczegółowe informacje na temat wykorzystania, przechowywania oraz potencjalnych przyszłych zastosowań tkanki ludzkiej w badaniach naukowych. Wymogi prawne dotyczące świadomej zgody w badaniach klinicznych są określone w 21 C.F.R. § 50.20 dla badań regulowanych przez FDA, a szersza ochrona jest zapewniona na mocy 45 C.F.R. część 46 przez Departament Zdrowia i Opieki Społecznej Stanów Zjednoczonych. Pobranie komórek Henrietty Lacks miało miejsce przed ustanowieniem tych przepisów, co podkreśla problem etyczny dotyczący przede wszystkim Johns Hopkins i zaangażowanych lekarzy, ponieważ firmy takie jak Thermo Fisher Scientific, które później czerpały zyski z komórek HeLa, jeszcze nie istniały.

W odpowiedzi na kontrowersje związane z komórkami HeLa znacznie zaostrzono wytyczne etyczne i przepisy regulujące wykorzystanie tkanek ludzkich w badaniach naukowych. Świadoma zgoda jest obecnie podstawą badań medycznych, gwarantując, że osoby rozumieją, w jaki sposób ich tkanki zostaną wykorzystane, oraz zapewniając im autonomię w podejmowaniu świadomych decyzji.

Komórki Henrietty Lacks, pozwy sądowe i ugody

Pozwy dotyczące komórek HeLa Henrietty Lacks, w tym głośna sprawa przeciwko firmie Thermo Fisher Scientific, koncentrują się na nieuprawnionym wykorzystaniu komórek Lacks, pobranych bez zgody w 1951 roku, które później odegrały kluczową rolę w postępie medycznym, takim jak opracowywanie szczepionek i badania nad rakiem. Pomimo ich znaczącego wkładu naukowego, rodzina Lacks przez dziesięciolecia nie otrzymała żadnego odszkodowania ani uznania. Działania prawne, szczególnie przeciwko firmie Thermo Fisher Scientific, skupiały się na kwestiach etycznych i prawnych związanych z prawami do zysków z próbek biologicznych uzyskanych bez zgody, podnosząc pytania dotyczące świadomej zgody i komercyjnego wykorzystania ludzkich materiałów biologicznych. Chociaż szczegóły ugody z firmą Thermo Fisher nie zostały ujawnione, wydarzenia te, wraz z porozumieniami z Narodowym Instytutem Zdrowia (NIH) dotyczącymi wykorzystania danych genomowych komórek HeLa, stanowią postęp w uznaniu wkładu Henrietty Lacks i jej rodziny, a także znaczenia kwestii etycznych w badaniach biomedycznych.

Dalsze działania prawne były kontynuowane w postaci pozwu przeciwko firmie Ultragenyx Pharmaceutical, Inc., wniesionego 10 sierpnia 2023 r., dotyczącego bezpodstawnego wzbogacenia się w wyniku komercyjnego wykorzystania komórek HeLa, co podkreśla utrzymujące się obawy w branży biofarmaceutycznej dotyczące wykorzystania materiałów biologicznych pozyskanych bez odpowiedniej zgody. Sprawa przeciwko Ultragenyx, podobnie jak ta przeciwko Thermo Fisher, podkreśla szersze implikacje dla branży, sugerując, że inne firmy również mogą stanąć w obliczu podobnych roszczeń ze względu na powszechne wykorzystanie komórek HeLa i innych materiałów biologicznych pozyskanych kilkadziesiąt lat temu na podstawie przestarzałych standardów zgody. Sprawy te podkreślają zmieniający się krajobraz standardów prawnych i etycznych w badaniach biomedycznych oraz potrzebę zajęcia się przez branżę kwestiami zgody, własności i wynagrodzenia za materiały biologiczne.

Historia Henrietty Lacks w filmie i mediach

Zarówno w książce „Nieśmiertelne życie Henrietty Lacks” autorstwa Rebecci Skloot, jak i w jej filmowej adaptacji, historia Henrietty Lacks zostaje ożywiona, przedstawiając losy jej komórek, które stały się pierwszą nieśmiertelną linią komórek ludzkich, znaną jako komórki HeLa. Adaptacje te badają przełomowy wkład komórek HeLa w naukę medyczną, a także dylematy etyczne Lacks i jej rodziny oraz osobistą narrację, podkreślając związek między postępem naukowym a prawami jednostki i etyką.

Trwające dziedzictwo

Kontrowersje wokół komórek HeLa przypominają o złożonych kwestiach etycznych, które mogą pojawić się na styku postępu naukowego i praw człowieka. Chociaż komórki HeLa pozostawiły niezatarty ślad w medycynie, historia Henrietty Lacks stanowi przejmujące przypomnienie o znaczeniu zabezpieczeń etycznych i poszanowania jednostek w dążeniu do wiedzy naukowej. Dziedzictwo komórek HeLa nadal stanowi dla nas wyzwanie, zmuszając nas do poszukiwania delikatnej równowagi między postępem a etyką.

Komórki HeLa szybko stały się sensacją naukową ze względu na ich niezwykłą zdolność do nieograniczonego podziału. Zostały one rozprowadzone do laboratoriów na całym świecie, co doprowadziło do licznych przełomów naukowych. Jednak fakt, że komórki te pochodziły od człowieka bez jego zgody, rodzi głębokie pytania etyczne.